قرينه اينكه در آيه اى ديگر فرموده : « ما كانَ إِبْراهِيمُ يَهُودِيًّا وَلا نَصْرانِيًّا وَلكِنْ كانَ حَنِيفاً مُسْلِماً وَما كانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ » « 1 » . چون از اين آيه استفاده مىشود كلمه ( حنيف ) تعريضى بر يهود و نصارى است ، نه جمله ( وَما كانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ ) ، چون حنيف به معناى برىء بودن ساحت ابراهيم از انحراف از وسط به طرف افراط و تفريط است ، به طرف ماديت محضه يهود ، و معنويت محضه نصارا ، و كلمه ( مسلما ) تعريض بر مشركين است ، چون مىفهماند كه ابراهيم تنها تسليم خدا بود ، و چون بتپرستان براى او شريكى نمىگرفت . و همچنين آيات زير كه در آنها كلمه مشركين آمده ، با گفتار ما منافاتى ندارد چون در اينها منظور از اين كلمه معناى وصفى و اسمى آن نيست ، بلكه منظور كسانى است كه گاهگاهى شرك از آنان سر مىزند ، و آن آيات اين است : « وَما يُؤْمِنُ أَكْثَرُهُمْ بِاللَّه ، إِلَّا وَهُمْ مُشْرِكُونَ » « 2 » « إِنَّما سُلْطانُه عَلَى الَّذِينَ يَتَوَلَّوْنَه ، وَالَّذِينَ هُمْ بِه مُشْرِكُونَ » « 3 » چون مىدانيم مؤمنين هم كه احيانا گناه مىكنند ، در حال گناه در تحت تسلط شيطانند پس اين شرك شرك مشركين اصطلاحى نيست ، شركى است كه بعضى از مؤمنين و بلكه همه آنان سواى افرادى انگشت شمار يعنى اولياى مقرب و عباد صالحين گرفتار آن مىشوند . پس از اين بيان كه قدرى هم طولانى شد ، اين معنا روشن گرديد كه ظاهر آيه شريفه كه مىفرمايد : * ( « وَلا تَنْكِحُوا الْمُشْرِكاتِ » ) * تنها مىخواهد ازدواج با زن و مرد بتپرست را تحريم كند ، نه ازدواج با اهل كتاب را . پس از اينجا فساد گفته بعضى روشن مىشود كه گفته‌اند : آيه شريفه ناسخ آيه سوره مائده است ، كه مىفرمايد : « الْيَوْمَ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّباتُ ، وَطَعامُ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ حِلٌّ لَكُمْ ، وَطَعامُكُمْ حِلٌّ لَهُمْ ، وَالْمُحْصَناتُ مِنَ الْمُؤْمِناتِ ، وَالْمُحْصَناتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ مِنْ قَبْلِكُمْ » « 4 » .

--> ( 1 ) ابراهيم يهودى و نصرانى نبود ، و ليكن حنيف و مسلم بود ، و از مشركين نبود . « سوره آل عمران آيه 67 » ( 2 ) اكثر آنان به خدا ايمان نمىآورند مگر آنكه مرتكب شرك هم مىشوند . « سوره يوسف آيه 106 » ( 3 ) شيطان تنها بر كسانى تسلط دارد ، كه او را دوست مىدارند ، و كسانى كه به خدا شرك آورند . « سوره نحل آيه 100 » ( 4 ) امروز ديگر هر چيز پاكيزه اى برايتان حلال شد ، و طعام اهل كتاب براى شما ، و طعام شما براى آنان ، و زنان پارساى مؤمن ، و زنان پارسايى كه قبل از شما اهل كتاب بودند ، حلال گرديد . « سوره مائده آيه 6 »